گزارش ویژه: تحولات امنیتی اروپا و اوراسیا (جنگ اوکراین، تسلیح مجدد ناتو و آسیای مرکزی)

گزارش ویژه: تحولات امنیتی اروپا و اوراسیا (جنگ اوکراین، تسلیح مجدد ناتو و آسیای مرکزی)

در تاریخ ۱ نوامبر ۲۰۲۶، یک حمله پهپادی گسترده به پالایشگاه نفت کستوفو در استان نیژنی نووگورود روسیه انجام شد. فرماندار این منطقه از خسارت قابل‌توجه خبر داد، اما برای حفظ دقت و شفافیت گزارش، باید تاکید کرد که هیچ رقم تایید شده‌ای از میزان خسارت مالی یا ساختاری ارائه نشده است و ارزیابی‌ها در حال حاضر تنها کیفی هستند (The Independent). در همین حال، ایالات متحده در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ فروش موشک‌های پاتریوت به ارزش ۲.۱ میلیارد دلار به اوکراین را تصویب کرد، اما انتظار می‌رود تحویل آن‌ها سال‌ها به طول بینجامد (Kyiv Independent). از سوی دیگر، ستاد کل ارتش اوکراین در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ ادعا کرد که تلفات نیروهای روسیه از آغاز جنگ به بیش از یک و نیم میلیون نفر رسیده است (Kyiv Independent)؛ با این حال، هیچ آمار مستقلی از سوی نهادهای بین‌المللی برای تایید این رقم منتشر نشده است و تلفات تایید شده دو طرف همچنان نامشخص است.

📜 پیشینه تاریخی

• فوریه ۲۰۲۲: آغاز تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین که معماری امنیتی اروپا را دگرگون کرد.
• نوامبر ۲۰۲۵: نشست واشنگتن با کشورهای آسیای مرکزی که منجر به اعلام تعهد سرمایه‌گذاری شد (BESA Center).
• سال ۲۰۲۵: اعضای ناتو متعهد شدند تا سال ۲۰۳۵ سالانه ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به دفاع اختصاص دهند (IntPolicyDigest).
• جولای ۲۰۲۶: ناتو گزارش داد که متحدان اروپایی سرمایه‌گذاری دفاعی خود را بیش از ۱۳۹ میلیارد دلار افزایش داده‌اند (NATO).

تایم‌لاین رویدادهای اخیر

• ۲۶ آگوست ۲۰۲۶: حمله پیشین نیروهای اوکراینی به تاسیسات پالایشگاه کستوفو (Militarnyi).
• ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶: سفر وزیر خارجه آمریکا به سمرقند برای تقویت مسیرهای تجاری (BESA Center).
• ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶: برگزاری رزمایش نظامی جغد بیدار در لیتوانی (Al Jazeera).
• ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶: تصویب فروش موشک‌های پاتریوت به اوکراین توسط آمریکا (Kyiv Independent).
• ۱ نوامبر ۲۰۲۶: حمله پهپادی گسترده به پالایشگاه نفت کستوفو در روسیه (AFP).

وضعیت کنونی

در حال حاضر، تمرکز درگیری‌ها بر حملات دوربرد و هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی است. اوکراین با استفاده از پهپادهای تهاجمی، تاسیسات انرژی روسیه را هدف قرار می‌دهد تا منابع مالی و سوختی ماشین جنگی مسکو را مختل کند. در مقابل، روسیه نیز با حملات موشکی و پهپادی به زیرساخت‌های اوکراین پاسخ می‌دهد. خسارت قابل‌توجه گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی منتشر نشده است تا دقت گزارش حفظ شود.

بُعد نظامی

از منظر نظامی، جنگ به یک نبرد فرسایشی تبدیل شده است. اوکراین به شدت نیازمند سیستم‌های پدافند هوایی مانند پاتریوت است. روسیه نیز با استفاده از برتری عددی در تجهیزات و نیروها، تلاش می‌کند خطوط دفاعی اوکراین را در هم بشکند. مقامات روسی ادعا کرده‌اند که بیش از ۱۰۰ پهپاد اوکراینی را در حملات اخیر رهگیری کرده‌اند (AFP)، اما این ادعاها به طور مستقل تایید نشده‌اند.

بُعد اقتصادی

حملات به پالایشگاه‌هایی مانند کستوفو که سالانه ۱۵ تا ۱۷ میلیون تن نفت خام پالایش می‌کنند (Kyiv Independent)، می‌تواند تاثیرات جدی بر تامین سوخت داخلی روسیه و درآمدهای صادراتی آن داشته باشد. با این حال، به دلیل فقدان داده‌های شفاف، ارزیابی دقیق خسارات اقتصادی ممکن نیست و تنها می‌توان به صورت کیفی گفت که اختلالات جدی در زنجیره تامین انرژی ایجاد شده است.

بُعد بشردوستانه

ادامه درگیری‌ها منجر به آوارگی میلیون‌ها نفر و بحران‌های انسانی گسترده در اوکراین شده است. حملات به زیرساخت‌های انرژی در آستانه فصل سرما، نگرانی‌ها را در مورد تامین گرمایش و برق برای غیرنظامیان افزایش داده است. آمار دقیقی از تلفات غیرنظامیان در حملات اخیر در دست نیست.

واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

کشورهای غربی همچنان به حمایت نظامی و مالی از اوکراین ادامه می‌دهند، در حالی که کشورهای آسیای مرکزی در تلاشند تا تعادل ظریفی بین روابط سنتی خود با مسکو و فرصت‌های اقتصادی جدید با غرب ایجاد کنند.

♟ تحلیل راهبردی

• روسیه: مسکو به دنبال بازتولید نظم امنیتی اروپا است و خواهان بازگشت زیرساخت‌های نظامی ناتو به سطح پیش از سال ۱۹۹۷ است (Kyiv Independent).
• اوکراین: کی‌یف در تلاش برای حفظ فشار نظامی و تامین پدافند هوایی است.
• ناتو و اتحادیه اروپا: حمایت عمومی از سیاست دفاعی مشترک بالاست، اما مخالفت با تامین مالی آن از طریق مالیات افزایش یافته است (Eurobarometer).
• ایالات متحده: واشنگتن در حال گسترش نفوذ در آسیای مرکزی و تقویت مسیرهای تجاری خارج از کنترل روسیه است (BESA Center).

💥 پیامدها

• پیامدهای امنیتی: افزایش نگرانی‌ها از جنگ سایه و کارزارهای خرابکاری در اروپا.
• پیامدهای اقتصادی: تاثیرات منفی بر رشد اقتصادی کشورهای اوراسیا به دلیل اختلال در واردات سوخت.
• پیامدهای راهبردی: خروج تدریجی آسیای مرکزی از مدار انحصاری مسکو.
• پیامدها برای ایران: تغییرات در بازارهای انرژی و دینامیک‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای می‌تواند بر سیاست خارجی و اقتصاد ایران تاثیر بگذارد.

سناریوهای هفته‌های آینده

• 🔴 تشدید حملات متقابل به زیرساخت‌های انرژی: احتمال بسیار بالا. با توجه به نزدیک شدن فصل سرما، انتظار می‌رود هر دو طرف حملات خود را افزایش دهند.
• 🟡 آغاز مذاکرات آتش‌بس محدود: احتمال متوسط. فشارهای اقتصادی و سیاسی ممکن است طرفین را به توافقات موقت سوق دهد.
• 🟢 کاهش تنش‌ها و توقف حملات دوربرد: احتمال پایین. در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از تمایل به کاهش تنش دیده نمی‌شود.

آنچه باید زیر نظر داشت

• تحویل سیستم‌های پدافند هوایی جدید به اوکراین.
• میزان موفقیت روسیه در ترمیم زیرساخت‌های آسیب‌دیده نفتی.
• تحرکات دیپلماتیک در نشست‌های بین‌المللی پیش رو.