گزارش ویژه: تشدید عملیات تهاجمی روسیه در محورهای پوکروفسک و زاپوریژیا

📜 پیشینه تاریخی

• فوریه ۲۰۲۲: آغاز تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین که منجر به تصرف بخش‌های وسیعی از جنوب و شرق این کشور شد.
• تابستان و پاییز ۲۰۲۳: ضدحمله بزرگ اوکراین که با خطوط دفاعی مستحکم روسیه مواجه شد و به دستاوردهای ارضی محدودی انجامید.
• پاییز ۲۰۲۴ تا اواخر ۲۰۲۶: تغییر تمرکز روسیه به سمت تصرف کامل استان دونتسک. پوکروفسک به عنوان یک گره لجستیکی حیاتی برای تامین نیروهای اوکراینی در دونباس، به هدف اصلی حملات روسیه تبدیل شد. تا نوامبر ۲۰۲۶، این محور همچنان داغ‌ترین نقطه درگیری باقی مانده است.

تایم‌لاین رویدادهای اخیر

• ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶: ثبت ۲۶۴ درگیری رزمی در خطوط مقدم که بیشترین آن در محور پوکروفسک بوده است (Ukrinform).
• ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶: پیشروی نیروهای اوکراینی در شمال شرقی بورووا تایید شد (ISW).
• ۱ نوامبر ۲۰۲۶: حملات گسترده شبانه روسیه به زیرساخت‌های انرژی در منطقه وینیتسیا (LB.ua).
• ۱ نوامبر ۲۰۲۶: اوکراین یک کارخانه تولید موشک و تاسیسات نفتی را در روستوف روسیه هدف قرار داد (The Independent).

وضعیت کنونی

• در حال حاضر، نبردها در شرق و جنوب اوکراین با شدت بالایی در جریان است. ستاد کل ارتش اوکراین گزارش داده است که تنها در یک روز (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶)، ۲۶۴ درگیری در خطوط مقدم رخ داده است که ۵۵ مورد آن در محور پوکروفسک بوده است (Ukrinform).
• نیروهای روسی در تلاش هستند تا با اعمال فشار در مرزهای شمالی (خارکیف و سومی)، نیروهای اوکراینی را درگیر نگه دارند تا از تمرکز آن‌ها در دونباس جلوگیری کنند (Euromaidan Press).
• در همین حال، منابع روسی ادعا کرده‌اند که پیشروی‌هایی در نزدیکی کوپیانسک و دوبروپولیه داشته‌اند (Voennoe Delo). پروژه تحلیلی دیپ‌استیت نیز پیشروی روسیه در نزدیکی میکولائیفکا در منطقه دونتسک را گزارش کرده است (Fakti.bg).

ابعاد نظامی

• روسیه با استفاده از برتری هوایی و توپخانه‌ای خود، حملات سنگینی را ترتیب داده است. به گزارش ارتش اوکراین، روسیه در یک روز ۷۴ حمله هوایی با استفاده از ۲۳۰ بمب هدایت‌شونده و بیش از ۶۵۰۰ پهپاد کامیکازه انجام داده است (Ukrinform).
• در مقابل، اوکراین نیز حملات پهپادی گسترده‌ای را به عمق خاک روسیه انجام می‌دهد. رئیس‌جمهور اوکراین اعلام کرد که یک کارخانه تولید موشک (کامنسکی) و تاسیسات نفتی در روستوف هدف قرار گرفته‌اند (The Independent).
• در خصوص تلفات، رئیس‌جمهور اوکراین ادعا کرده است که روسیه در ماه اکتبر ۵۴,۴۰۰ کشته و مجروح داشته است که یک رکورد محسوب می‌شود (Euromaidan Press). همچنین ستاد کل اوکراین ادعای تلفات ۲۱۰۰ نفری روسیه در یک روز را مطرح کرده است (United24 Media). از سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه ادعا کرده است که از ابتدای جنگ ۶۷۴ هواپیمای اوکراینی را منهدم کرده است، در حالی که به گزارش منابع غربی، اوکراین در مجموع تنها ۲۱۲ هواپیما در اختیار داشته است (Forbes). هیچ رقم تایید شده مستقلی از تلفات دقیق دو طرف در دست نیست و برای حفظ دقت و شفافیت، تنها می‌توان ارزیابی کیفی کرد که هر دو طرف در حال تحمل فرسایش شدید نیروی انسانی و تخریب گسترده تجهیزات هستند.

ابعاد اقتصادی

• حملات مداوم به زیرساخت‌ها، اقتصاد هر دو کشور را تحت تاثیر قرار داده است. در ۱ نوامبر ۲۰۲۶، حملات روسیه به منطقه وینیتسیا منجر به آسیب دیدن تاسیسات انرژی، دکل‌های مخابراتی و ساختمان‌های تجاری شد (LB.ua).
• خسارت قابل‌توجهی به زیرساخت‌های انرژی اوکراین گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی از میزان خسارات مالی منتشر نشده است و برای حفظ شفافیت، از ارائه ارقام تایید نشده خودداری می‌شود. با این حال، ارزیابی کیفی نشان‌دهنده فشار مضاعف بر شبکه برق و اقتصاد جنگ‌زده اوکراین در آستانه فصل سرما است.

ابعاد بشردوستانه

• تداوم درگیری‌ها در مناطق مسکونی، وضعیت غیرنظامیان را به شدت وخیم کرده است. با این حال، یک ماموریت بشردوستانه موفق در منطقه اشغالی خرسون انجام شد که طی آن تعدادی از غیرنظامیان اوکراینی به مناطق تحت کنترل کی‌یف بازگشتند (ISW).
• آمار دقیقی از تلفات غیرنظامیان در حملات اخیر منتشر نشده است، اما گزارش‌ها حاکی از آسیب دیدن منازل مسکونی و زیرساخت‌های عمومی است که شرایط زندگی را برای ساکنان مناطق درگیر بسیار دشوار کرده است.

واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

• کرملین تلاش می‌کند تا حملات دوربرد اوکراین به خاک روسیه را به عنوان مانعی بر سر راه مذاکرات صلح جلوه دهد (ISW).
• در سطح بین‌المللی، تداوم جنگ و افزایش شدت درگیری‌ها، نگرانی‌ها را در مورد پایداری حمایت‌های تسلیحاتی غرب از اوکراین افزایش داده است.

♟ تحلیل راهبردی

• روسیه: هدف اصلی مسکو در مقطع کنونی، تصرف کامل منطقه دونتسک و ایجاد مناطق حائل در مرزهای شمالی است. روسیه با استفاده از تاکتیک حملات مداوم پیاده‌نظام و بمباران‌های سنگین، سعی در فرسوده کردن خطوط دفاعی اوکراین دارد. اهرم اصلی روسیه، برتری در حجم آتش و نیروی انسانی است.
• اوکراین: استراتژی کی‌یف مبتنی بر دفاع فعال، حفظ خطوط کلیدی مانند پوکروفسک و همزمان، ضربه زدن به عقبه لجستیکی و صنعتی روسیه از طریق حملات پهپادی دوربرد است. هدف اوکراین، افزایش هزینه جنگ برای مسکو و کاهش توان تهاجمی آن است.

💥 پیامدها

• پیامدهای امنیتی: پیشروی‌های تاکتیکی روسیه در محور پوکروفسک می‌تواند خطوط تدارکاتی اوکراین را با تهدید جدی مواجه کند. همزمان، حملات اوکراین به عمق خاک روسیه، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های نظامی و انرژی مسکو را برجسته کرده است.
• پیامدهای اقتصادی: تخریب زیرساخت‌های انرژی اوکراین، خطر خاموشی‌های گسترده در زمستان را به همراه دارد. در مقابل، هدف قرار گرفتن پالایشگاه‌ها و تاسیسات نفتی روسیه، می‌تواند بر درآمدهای صادراتی و تامین سوخت ارتش این کشور تاثیر منفی بگذارد.
• پیامدهای راهبردی: جنگ به یک بن‌بست فرسایشی خونین تبدیل شده است که در آن هیچ‌یک از طرفین قادر به دستیابی به یک پیروزی قاطع و سریع نیستند. این وضعیت، چشم‌انداز هرگونه مذاکره صلح در کوتاه‌مدت را تیره می‌سازد.

سناریوهای هفته‌های آینده

• 🔴 تشدید حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی اوکراین: با نزدیک شدن به فصل زمستان، احتمال بسیار بالایی وجود دارد که روسیه حملات موشکی و پهپادی خود را به شبکه برق اوکراین افزایش دهد.
• 🟡 سقوط پوکروفسک: با توجه به فشار سنگین روسیه، احتمال متوسطی وجود دارد که نیروهای اوکراینی مجبور به عقب‌نشینی تاکتیکی از برخی مواضع در این محور شوند.
• 🟢 آغاز مذاکرات صلح: با توجه به مواضع سرسختانه دو طرف و تداوم درگیری‌های شدید، احتمال وقوع این سناریو در هفته‌های آینده بسیار پایین ارزیابی می‌شود.

مواردی که باید زیر نظر داشت

• میزان موفقیت اوکراین در حفظ خطوط دفاعی پوکروفسک.
• گستردگی و تاثیر حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت‌های نظامی و نفتی در عمق خاک روسیه.
• وضعیت شبکه برق اوکراین در پی حملات روسیه و توانایی کی‌یف در ترمیم سریع آن‌ها در آستانه زمستان.