گزارش ویژه: تشدید حملات متقابل به زیرساخت‌های انرژی در جنگ اوکراین و روسیه

گزارش ویژه: تشدید بی‌سابقه حملات متقابل به زیرساخت‌های انرژی در جنگ اوکراین و روسیه

در روزهای منتهی به ۱ نوامبر ۲۰۲۶، جنگ اوکراین و روسیه وارد مرحله‌ای به شدت مخرب از نبردهای زیرساختی شده است. حملات متقابل به تاسیسات انرژی، پالایشگاه‌های نفت و شبکه‌های توزیع برق به بالاترین سطح خود در ماه‌های اخیر رسیده است. این گزارش به بررسی عمیق ابعاد مختلف این درگیری‌ها بر اساس منابع معتبر می‌پردازد.

📜 پیشینه تاریخی

• از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، زیرساخت‌های انرژی همواره یکی از اهداف اصلی مسکو برای اعمال فشار بر کی‌یف بوده است. در زمستان‌های گذشته، این حملات باعث خاموشی‌های گسترده در اوکراین شد.
• در سال ۲۰۲۶، اوکراین استراتژی خود را تغییر داد و با استفاده از پهپادهای دوربرد، حملات سیستماتیکی را علیه پالایشگاه‌های نفت و تاسیسات گازی در عمق خاک روسیه آغاز کرد.
• بر اساس گزارش‌ها، فشارهای دیپلماتیک از سوی ایالات متحده، به ویژه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ۳ نوامبر ۲۰۲۶، برای توقف حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه وجود داشته است (Politico).

📅 گاه‌شمار رویدادهای اخیر

• ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶: حمله پهپادی روسیه به شهر لوتسک که منجر به کشته شدن ۵ نفر و زخمی شدن ۱۲ نفر شد (Ukrinform به نقل از SANA).
• ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶: آغاز موج جدید و گسترده حملات پهپادی اوکراین به تاسیسات صنعتی و نفتی روسیه، از جمله در منطقه نیژنی نووگورود.
• ۱ نوامبر ۲۰۲۶: حملات تلافی‌جویانه و گسترده روسیه به زیرساخت‌های انرژی در چهار منطقه اوکراین (دنیپرو، وینیتسیا، ژیتومیر و خملنیتسکی) که منجر به قطع برق صدها هزار خانوار شد (Politico).

📍 وضعیت کنونی

• در اوکراین: شبکه‌های برق در مناطق وسیعی از کشور آسیب دیده‌اند. قطعی‌های اضطراری برق در پایتخت، کی‌یف، اعمال شده است. در استان ژیتومیر، برق بیش از ۶۵۰ شهرک قطع شده است (Ukrainska Pravda). در منطقه دنیپرو نیز حدود ۳۵۰,۰۰۰ نفر بدون برق مانده‌اند (Kyiv Independent).
• در روسیه: تاسیسات صنعتی و پالایشگاهی در مناطق مختلف هدف قرار گرفته‌اند. پالایشگاه نفت نورسی (NORSI) در منطقه کستوو (Kstovo) در استان نیژنی نووگورود دچار آتش‌سوزی شده است (Ukrainian News Agency). همچنین کارخانه کامنسکی در منطقه روستوف که در تولید موشک نقش دارد، هدف قرار گرفته است (The Business Standard).

⚔️ ابعاد نظامی

• ادعاهای اوکراین: ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، ادعا کرده است که روسیه در هفته گذشته ۱,۹۴۰ پهپاد تهاجمی، ۱,۵۸۰ موشک کروز، ۴۴ موشک ضدهوایی و ۳۶ موشک بالستیک شلیک کرده است (SANA). همچنین نیروی هوایی اوکراین ادعا کرده است که ۳۷۱ پهپاد از ۴۳۳ پهپاد پرتاب شده توسط روسیه را در یک شبانه‌روز سرنگون کرده است (Kyiv Independent).
• ادعاهای روسیه: وزارت دفاع روسیه ادعا کرده است که ۲۳۵ پهپاد اوکراینی را در یک شبانه‌روز بر فراز مناطق مختلف روسیه سرنگون کرده است (The Business Standard). فرماندار منطقه نیژنی نووگورود نیز ادعا کرد که بیش از ۱۰۰ پهپاد در این منطقه منهدم شده‌اند (Politico).

💰 ابعاد اقتصادی

• خسارات در روسیه: حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه تاثیرات قابل‌توجهی بر ظرفیت تولید سوخت این کشور داشته است. بر اساس گزارش‌ها، سه پالایشگاه روسی که از روز جمعه هدف قرار گرفته‌اند، حدود ۱۰ درصد از ظرفیت پالایش و بیش از ۱۰ درصد از تولید دیزل روسیه را در اختیار دارند (Euromaidan Press). با این حال، خسارت مالی قابل‌توجهی به این تاسیسات وارد شده است، اما برآورد عددی مستقلی از میزان دقیق خسارات دلاری منتشر نشده است و برای حفظ دقت و شفافیت گزارش، از ارائه ارقام تایید نشده خودداری می‌شود.
• خسارات در اوکراین: تخریب پست‌های برق و ترانسفورماتورها هزینه‌های سنگینی برای بازسازی روی دست دولت کی‌یف گذاشته است. خسارت قابل‌توجهی به شبکه توزیع برق گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی از هزینه بازسازی منتشر نشده است.

🤝 ابعاد بشردوستانه

• حملات روسیه به زیرساخت‌های غیرنظامی اوکراین در آستانه فصل سرما، بحران انسانی را تشدید کرده است. صدها هزار خانوار در اوکراین بدون برق و سیستم‌های گرمایشی مانده‌اند (Politico).
• در حملات روز گذشته روسیه، حداقل ۱ نفر در اسلوویانسک کشته و ۴۷ نفر در مناطق مختلف اوکراین زخمی شدند (Kyiv Independent).
• در سمت روسیه نیز، مقامات محلی هشدار داده‌اند که ساکنان منطقه کستوو ممکن است با قطعی موقت برق و سیستم‌های گرمایشی مواجه شوند (Ukrainian News Agency).

🌍 واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

• فشارهای سیاسی از سوی واشنگتن بر کی‌یف برای محدود کردن حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه، به ویژه به دلیل نگرانی از افزایش قیمت جهانی نفت در آستانه انتخابات آمریکا، مشهود بوده است (Politico).
• با این حال، تشدید حملات نشان می‌دهد که کی‌یف در تلاش است تا اهرم‌های فشار خود را مستقل از فشارهای خارجی حفظ کند.

♟ تحلیل راهبردی

• محاسبات روسیه: مسکو با هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی اوکراین، به دنبال فرسایش اراده مقاومت در میان غیرنظامیان اوکراینی و همچنین تخلیه ذخایر پدافند هوایی اوکراین است. روسیه می‌خواهد پیش از فرا رسیدن زمستان سخت، شبکه برق اوکراین را فلج کند.
• محاسبات اوکراین: کی‌یف با حمله به پالایشگاه‌های روسیه، شریان‌های اقتصادی و لجستیکی ماشین جنگی مسکو را هدف قرار داده است. اوکراین تلاش می‌کند تا هزینه جنگ را برای داخل روسیه افزایش دهد و نشان دهد که هیچ نقطه‌ای در بخش اروپایی روسیه از دسترس پهپادهای اوکراینی در امان نیست.

💥 پیامدها

• پیامدهای امنیتی: گسترش دامنه جنگ به عمق خاک روسیه و استفاده گسترده از پهپادهای انتحاری توسط هر دو طرف، نشان‌دهنده تغییر ماهیت جنگ به سمت نبردهای فرسایشی و زیرساختی است.
• پیامدهای اقتصادی بر بازارهای انرژی: اختلال در تولید پالایشگاه‌های روسیه می‌تواند به کاهش صادرات فرآورده‌های نفتی این کشور منجر شود که پتانسیل ایجاد نوسان در بازارهای جهانی انرژی را دارد.
• پیامدهای استراتژیک منطقه‌ای: این درگیری‌ها نشان‌دهنده ناکارآمدی نسبی سیستم‌های پدافند هوایی سنتی در برابر حملات انبوه پهپادی است که درس‌های مهمی برای سایر بازیگران منطقه‌ای از جمله ایران به همراه دارد.
• تاثیر بر ایران و ایرانیان: نوسانات احتمالی در بازار جهانی انرژی می‌تواند بر درآمدهای نفتی ایران تاثیر بگذارد. همچنین، تجربیات تاکتیکی استفاده از پهپادها در این جنگ، به دقت توسط تحلیلگران نظامی در خاورمیانه رصد می‌شود.

🔮 سناریوهای هفته‌های آینده

• 🔴 تشدید متقابل حملات زیرساختی: با نزدیک شدن به فصل زمستان، احتمال افزایش حملات روسیه به شبکه برق اوکراین و متقابلاً حملات اوکراین به تاسیسات نفتی روسیه بسیار بالاست. (احتمال: بسیار زیاد)
• 🟡 توقف موقت یا کاهش شدت حملات: احتمال دارد با پایان یافتن انتخابات آمریکا و فشارهای دیپلماتیک جدید، طرفین به یک توافق نانوشته برای کاهش حملات به زیرساخت‌های انرژی دست یابند. (احتمال: متوسط)
• 🟢 مداخله بین‌المللی برای حفاظت از زیرساخت‌ها: استقرار سیستم‌های پدافندی پیشرفته‌تر در اوکراین توسط متحدان غربی برای حفاظت از شبکه‌های برق. (احتمال: کم)

👀 آنچه باید زیر نظر داشت

• وضعیت تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی روسیه در پی آسیب دیدن پالایشگاه‌های کلیدی.
• توانایی اوکراین در ترمیم سریع شبکه‌های برق پیش از افت شدید دما.
• تغییرات احتمالی در سیاست خارجی آمریکا پس از انتخابات ۳ نوامبر و تاثیر آن بر حمایت‌های نظامی از اوکراین.