گزارش ویژه: تشدید تنش‌های نظامی در تیگرای و نقش نیروهای اریتره

🔴 گزارش ویژه: تشدید تنش‌های نظامی در تیگرای و خطر گسترش جنگ در اتیوپی

در اواخر سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶، درگیری‌های نظامی در منطقه تیگرای در شمال اتیوپی بار دیگر شعله‌ور شد و نگرانی‌ها از بازگشت به یک جنگ داخلی تمام‌عیار را به شدت افزایش داد. بر اساس گزارش‌ها، نیروهای جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF) کنترل فرودگاه‌هایی را در این منطقه به دست گرفته و حملاتی را علیه نیروهای فدرال در مناطق همجوار عفر و امهرا آغاز کرده‌اند. در همین حال، قطعی گسترده اینترنت و شبکه‌های مخابراتی در منطقه گزارش شده است که به گفته منابع، توسط TPLF برای اختلال در ارتباطات و جلوگیری از عملیات نیروهای فدرال دستور داده شده است.

آمار و تلفات (تایید شده و ادعاها):
• تلفات تایید شده: منابع بیمارستانی تایید کرده‌اند که در پی درگیری‌های شدید در اطراف شهر آلاماتا (تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶)، دست‌کم ۵۲ غیرنظامی کشته شده‌اند (بی‌بی‌سی).
• ادعاهای دولت اتیوپی: فیلد مارشال برهانو جولا، فرمانده ارتش اتیوپی، ادعا کرد که کشورهای سودان و مصر از گروه‌های مسلح تیگرای حمایت می‌کنند؛ ادعایی که ارتش سودان و وزارت خارجه مصر آن را رد کرده‌اند. همچنین دولت اتیوپی، اریتره را به حمایت از گروه‌های مسلح متهم کرده است که اسمره این موضوع را تکذیب می‌کند.

📜 پیشینه تاریخی

• دهه ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰: جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF) در دهه ۱۹۷۰ به عنوان یک جنبش مسلحانه شکل گرفت و دهه‌ها در ساختار قدرت اتیوپی نقش محوری داشت.
• جنگ ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲: درگیری خونینی میان TPLF و دولت فدرال اتیوپی (با حمایت شبه‌نظامیان امهرا و نیروهای اریتره) رخ داد که یکی از مرگبارترین مناقشات دهه‌های اخیر بود.
• توافقنامه پرتوریا (نوامبر ۲۰۲۲): این توافق به جنگ پایان داد، اما اختلافات کلیدی سیاسی، سرزمینی و امنیتی را حل‌نشده باقی گذاشت و به TPLF اجازه داد تا دوباره تجدید قوا کند.
• توقف روند خلع سلاح (۲۰۲۵ تاکنون): برنامه خلع سلاح، غیرنظامی‌سازی و ادغام مجدد (DDR) از سال ۲۰۲۵ متوقف شده است. از حدود ۲۷۴,۰۰۰ نفر ثبت‌نام شده در تیگرای، تنها حدود ۶۳,۰۰۰ نفر این روند را طی کرده‌اند (موسسه SWP).

📅 گاه‌شمار رویدادهای اخیر

• ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶: آغاز مجدد درگیری‌ها. TPLF کنترل فرودگاه‌های تیگرای را به دست گرفت و حملاتی را به مناطق عفر و امهرا آغاز کرد.
• ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶: گزارش‌ها از قطعی گسترده اینترنت و شبکه‌های مخابراتی در شمال اتیوپی منتشر شد.
• ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶: نیروهای فدرال اتیوپی شهر استراتژیک آلاماتا در جنوب تیگرای را تصرف کردند.
• اواخر اکتبر ۲۰۲۶: ارتش اتیوپی حملات پهپادی متعددی را در مناطق تحت کنترل TPLF از جمله شهر راما در مرز اریتره انجام داد.

📍 وضعیت کنونی

درگیری‌ها در چندین جبهه در شمال اتیوپی در جریان است. نیروهای فدرال اتیوپی (ENDF) با استفاده از برتری هوایی و حملات پهپادی در تلاش برای بازپس‌گیری مناطق از دست رفته و سرکوب نیروهای TPLF هستند. در مقابل، TPLF با ائتلاف با گروه‌های مسلح دیگر از جمله شبه‌نظامیان فانو (Fano) در امهرا و ارتش آزادی‌بخش اورومو (OLA)، جبهه جدیدی علیه دولت آبی احمد گشوده است.

⚔️ ابعاد نظامی

ارتش فدرال اتیوپی دارای برتری قابل‌توجهی در زمینه تجهیزات نظامی، به ویژه ناوگان پهپادی است. با این حال، نیروهای TPLF با دهه‌ها تجربه در جنگ‌های چریکی، چالش بزرگی برای ارتش کلاسیک اتیوپی محسوب می‌شوند. ائتلاف TPLF با سایر گروه‌های مسلح، ارتش اتیوپی را مجبور کرده است تا در چندین جبهه به طور همزمان بجنگد که این امر می‌تواند منابع نظامی دولت را تحت فشار قرار دهد.

💰 ابعاد اقتصادی

منطقه غربی تیگرای دارای اهمیت استراتژیک اقتصادی است و مزارع بزرگ کنجد و پنبه برای صادرات در آن قرار دارد. خسارت قابل‌توجه گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی منتشر نشده است. برای حفظ دقت و شفافیت گزارش، ارزیابی صرفاً کیفی است و از ارائه اعداد تخمینی خودداری می‌شود. اختلال در مسیرهای تجاری، به ویژه در منطقه عفر که مسیر اصلی ترانزیت کالا به بندر جیبوتی است، می‌تواند پیامدهای اقتصادی جدی برای کل اتیوپی داشته باشد.

🆘 ابعاد بشردوستانه

از سرگیری درگیری‌ها، وضعیت بشردوستانه در شمال اتیوپی را که پیش از این نیز به دلیل جنگ قبلی و خشکسالی وخیم بود، بحرانی‌تر کرده است. قطعی ارتباطات و مسدود شدن مسیرها، دسترسی نهادهای امدادی به مناطق آسیب‌دیده را به شدت محدود کرده است.

🌍 واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

جامعه بین‌المللی نسبت به تشدید درگیری‌ها ابراز نگرانی کرده و خواستار توقف فوری خصومت‌ها شده است. با این حال، اتهامات دولت اتیوپی مبنی بر دخالت کشورهای همسایه (مصر، سودان و اریتره) بر پیچیدگی دیپلماتیک بحران افزوده است.

♟ تحلیل راهبردی

• دولت فدرال اتیوپی: هدف اصلی آدیس‌آبابا حفظ یکپارچگی و جلوگیری از پیشروی شورشیان به سمت پایتخت است. دولت تلاش می‌کند با متهم کردن بازیگران خارجی، ابعاد منطقه‌ای بحران را برجسته کرده و حمایت داخلی را جلب کند.
• جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF): این گروه با بهره‌گیری از ضعف‌های توافق پرتوریا، در حال بازپس‌گیری مناطق استراتژیک و فرودگاه‌ها است تا اهرم فشار خود را در مذاکرات احتمالی آینده یا کنترل میدانی افزایش دهد.
• اریتره: با وجود خروج از مرکز تیگرای پس از توافق ۲۰۲۲، نیروهای اریتره حضور خود را در شمال شرقی این منطقه حفظ کرده‌اند. اتحاد پیشین میان آبی احمد و ایسایاس آفورکی، رئیس‌جمهور اریتره، اکنون از هم پاشیده است.

💥 پیامدها

• پیامدهای امنیتی: از سرگیری درگیری‌ها خطر بازگشت به جنگ داخلی فراگیر را به شدت افزایش داده است. حضور شبه‌نظامیان فانو، نیروهای فدرال و تحرکات اریتره، خطوط نبرد در شمال اتیوپی را پیچیده‌تر کرده است.
• پیامدهای اقتصادی بر انرژی/تجارت/بازارها: اختلال در مسیرهای تجاری عفر-جیبوتی می‌تواند زنجیره تامین اتیوپی را مختل کند. خسارت قابل‌توجه گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی منتشر نشده است.
• پیامدهای راهبردی منطقه‌ای و جهانی: این بحران با ژئوپلیتیک دریای سرخ گره خورده است. تنش‌های اتیوپی با مصر و سودان، در کنار نقش مبهم اریتره، می‌تواند به بی‌ثباتی گسترده‌تر در شاخ آفریقا منجر شود.
• پیامدها برای ایران و ایرانیان: در حالی که این بحران تاثیر مستقیمی بر ایران ندارد، بی‌ثباتی در شاخ آفریقا و دریای سرخ می‌تواند بر امنیت دریانوردی و تجارت بین‌المللی که ایران نیز بخشی از آن است، تاثیر بگذارد.

🔮 سناریوهای هفته‌های آینده

• 🔴 تشدید درگیری‌ها و جنگ داخلی تمام‌عیار: احتمال بالا. با توجه به ائتلاف گروه‌های مسلح و حملات متقابل، احتمال گسترش جنگ به سایر مناطق اتیوپی بسیار زیاد است.
• 🟡 بن‌بست نظامی و جنگ فرسایشی: احتمال متوسط. هر دو طرف ممکن است به دلیل محدودیت منابع، در یک جنگ فرسایشی طولانی‌مدت گرفتار شوند.
• 🟢 آتش‌بس و بازگشت به مذاکرات: احتمال پایین. در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از تمایل طرفین برای بازگشت به میز مذاکره دیده نمی‌شود.

👀 آنچه باید زیر نظر داشت

• تحرکات نیروهای اریتره در مرزهای شمالی.
• وضعیت مسیرهای تجاری در منطقه عفر.
• واکنش‌های عملی کشورهای همسایه (مصر و سودان) به اتهامات اتیوپی.
• وضعیت دسترسی بشردوستانه به مناطق درگیر.