گزارش ویژه: ابعاد کمک‌های نظامی و اقتصادی روسیه و چین به ایران

📜 پیش‌زمینه و گاه‌شمار

• ۲۸ فوریه ۲۰۲۶: آغاز عملیات نظامی ایالات متحده با نام «خشم حماسی» (Epic Fury) علیه اهدافی در ایران.
• ۲ مارس ۲۰۲۶: خروج دو کشتی دولتی ایران از بندر گائولان چین با محموله پرکلرات سدیم (USCC).
• آوریل ۲۰۲۶: آغاز کاهش شدید واردات نفت چین از ایران (Reuters).
• ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶: حمله اوکراین به یک کشتی باری ایرانی در دریای خزر که به کشته شدن یک ملوان انجامید (New York Times).
• ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶: انتشار گزارش‌هایی مبنی بر دریافت قریب‌الوقوع سامانه‌های دوش‌پرتاب چینی توسط ایران (Reuters).
• ۲۱ اوت ۲۰۲۶: اعلام اعمال «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» علیه ایران توسط اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا (Reuters).
• ۲۴ اوت ۲۰۲۶: رسیدن نرخ ارز در بازار تهران به مرز ۲۰۰ هزار تومان (CNBC).

📍 وضعیت کنونی

• درگیری‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز شدت گرفته است. مقامات اماراتی اعلام کرده‌اند که موشک‌های کروز ایرانی به دو نفتکش اماراتی (مومباسا و الباهیه) اصابت کرده‌اند که منجر به زخمی شدن یک خدمه و جراحت هشت نفر دیگر شده است. سپاه پاسداران ایران ادعا کرده است که دو نفتکش «متخلف» را پس از نادیده گرفتن هشدارها هدف قرار داده است.
• حملات ایالات متحده به اهدافی در داخل ایران از سر گرفته شده است. رسانه‌های ایرانی از وقوع انفجارهایی در بندرعباس، بوشهر و استان خوزستان خبر داده‌اند. در خوزستان، خبرگزاری رسمی ایران از مجروح شدن ۴ نفر خبر داده است (IRNA).
• خسارات زیرساختی و اقتصادی در ایران بسیار گسترده ارزیابی می‌شود. برخی برآوردها حاکی از آن است که تنها خسارات ناشی از بمباران‌ها از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته است (FDD). با این حال، در بسیاری از مناطق خسارت قابل‌توجه گزارش شده، اما برآورد عددی مستقلی منتشر نشده و برای حفظ دقت و شفافیت از ذکر ارقام تاییدنشده خودداری می‌شود.

⚔️ ابعاد نظامی

• روسیه: مسکو از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی»، اطلاعات ماهواره‌ای را در اختیار ایران قرار داده است. همچنین، روسیه حدود ۶۰ درصد از پهپادهای از دست‌رفته ایران را با نسخه‌های ارتقایافته جایگزین کرده است (The Diplomat). در پروژه موشک‌های مافوق صوت (C430L)، پیشنهاد اعزام حدود ۲۰ متخصص روس به ایران مطرح شده است (Financial Times). تا سال ۲۰۲۵، حدود ۹۰ درصد از خط مونتاژ پهپادهای شاهد به روسیه منتقل شده است (Atlantic Council). با این حال، ولادیمیر پوتین در ماه ژوئن ادعا کرد که روسیه هیچ سلاحی به ایران نداده است.
• چین: ایران به سیستم ناوبری ماهواره‌ای «بایدو» دسترسی پیدا کرده است. نهادهای چینی پیش‌سازهای سوخت جامد موشک را تامین کرده‌اند و گزارش شده که ایران سامانه‌های دوش‌پرتاب (MANPADS) چینی دریافت خواهد کرد (Reuters). ادعاهای مربوط به ارسال تسلیحات سنگین از سوی چین تایید نشده است.

💰 ابعاد اقتصادی

• مسیر «کاسپین اکسپرس» روسیه به شریان حیاتی لجستیکی ایران تبدیل شده است.
• برخلاف انتظارات، چین از آوریل ۲۰۲۶ واردات نفت از ایران را به شدت کاهش داده است (Reuters).
• حجم تجارت دوجانبه چین و ایران در سال ۲۰۲۵ (بدون احتساب ۳۱.۲ میلیارد دلار نفت) حدود ۹.۹۶ میلیارد دلار بوده است (CNBC).
• ایالات متحده تهدید کرده است که هر نهادی را که برای ایران پولشویی کند، از سیستم دلار آمریکا حذف خواهد کرد. رقم تاییدشده‌ای از حجم کمک‌های مالی مستقیم روسیه یا چین به ایران منتشر نشده و برای حفظ شفافیت از ارائه تخمین‌های غیرمستند خودداری می‌شود.

🤝 ابعاد بشردوستانه

• تداوم درگیری‌ها و حملات به زیرساخت‌ها، نگرانی‌های جدی درباره وضعیت غیرنظامیان ایجاد کرده است. تلفات غیرنظامی در حملات اخیر گزارش شده است (از جمله ۴ مجروح در خوزستان بر اساس گزارش IRNA)، اما آمار جامع و مستقلی از کل تلفات در دسترس نیست و به دلیل عدم وجود منابع معتبر، از ذکر اعداد تخمینی خودداری می‌شود.
• کاهش ارزش پول ملی (رسیدن به ۲۰۰ هزار تومان) فشار معیشتی شدیدی بر شهروندان وارد کرده است.

🌍 واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

• چین: پکن با تحریم‌های جدید آمریکا مخالفت کرده و آن‌ها را «غیرقانونی و یک‌جانبه» خوانده است. وزارت خارجه چین اعلام کرده که تمام اقدامات لازم را برای حفظ حقوق خود انجام خواهد داد (BBC).
• ایالات متحده: واشنگتن بر تشدید فشارها تاکید دارد و از چین خواسته است در اعمال تحریم‌ها همکاری کند (Nikkei).
• کشورهای عربی خلیج فارس: با هدف قرار گرفتن نفتکش‌ها، نگرانی از بحران انرژی جهانی و ناامنی در تنگه هرمز به شدت افزایش یافته است.

🔮 سناریوهای هفته‌های آینده

• 🔴 تشدید درگیری‌های دریایی و اختلال در صادرات انرژی: با توجه به حملات اخیر به نفتکش‌ها، احتمال گسترش درگیری‌ها در تنگه هرمز بسیار بالا ارزیابی می‌شود.
• 🟡 افزایش تحریم‌های ثانویه آمریکا علیه چین: احتمال متوسط. واشنگتن ممکن است بانک‌های چینی مرتبط با ایران را هدف قرار دهد، اما به دلیل وابستگی متقابل اقتصادی، این اقدام با احتیاط همراه خواهد بود.
• 🟢 بازگشت به مذاکرات دیپلماتیک: احتمال پایین. با وجود حمایت چین از بازگشت به گفتگوها، تشدید عملیات نظامی فضای دیپلماسی را به شدت محدود کرده است.

👀 آنچه باید زیر نظر داشت

• تحرکات ناوگان دریایی ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس و دریای عمان.
• سطح واردات نفت چین از ایران در ماه‌های آینده.
• هرگونه تایید رسمی از استقرار سیستم‌های پدافندی یا موشکی جدید روسی یا چینی در خاک ایران.
• وضعیت ترافیک تجاری در تنگه هرمز و واکنش بازارهای جهانی انرژی.