گزارش ویژه: ابعاد همکاری‌های منطقه‌ای اسرائیل با امارات، کردها و جمهوری آذربایجان و پیامدهای آن برای ایران

پیش‌زمینه و گاه‌شمار رویدادها

• ماه‌های نخست سال ۲۰۲۶: در جریان درگیری‌های نظامی با ایران (که در منابع غربی با نام عملیات Epic Fury/Roaring Lion شناخته می‌شود)، همکاری‌های دفاعی میان اسرائیل و امارات متحده عربی به شکل بی‌سابقه‌ای گسترش یافت (The Heritage Foundation).
• ۲۶ آوریل ۲۰۲۶: گزارش‌ها تأیید کردند که اسرائیل سامانه پدافند هوایی گنبد آهنین را به همراه پرسنل نظامی برای عملیاتی کردن آن، به امارات ارسال کرده است (Axios).
• ۴ مه ۲۰۲۶: سامانه گنبد آهنین تحت هدایت اسرائیل، یک موشک شلیک‌شده را بر فراز آسمان امارات رهگیری کرد (Royal United Services Institute).
• اواسط مه ۲۰۲۶: دفتر بنیامین نتانیاهو ادعا کرد که وی سفر محرمانه‌ای به امارات داشته است، اما وزارت خارجه امارات این ادعا را تکذیب کرد و بر شفافیت روابط تأکید نمود (The Jerusalem Post).
• ۱۸ اوت ۲۰۲۶: اسرائیل پایگاه هوایی ابوالظهور در سوریه را تنها چند ساعت پس از خروج یک هیئت ترکیه‌ای از این تأسیسات، هدف حمله قرار داد (JINSA).
• اوت ۲۰۲۶: عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان «پیمان دفاعی مکه» را امضا کردند که نشان‌دهنده شکل‌گیری بلوک‌های امنیتی جدید در منطقه است (Atlantic Council).
• ۶ سپتامبر ۲۰۲۶: گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، در نخستین کنفرانس مشترک کردها و یهودیان در لندن شرکت کرد و بر روابط استراتژیک تأکید نمود (The Jerusalem Post).

وضعیت کنونی

• خاورمیانه در حال تجربه یک «هم‌سویی ماژولار» (Modular Alignment) است. برخلاف ائتلاف‌های سنتی، کشورهایی مانند امارات و اسرائیل بدون امضای پیمان‌های دفاعی جامع، همکاری‌های امنیتی موردی و هدفمندی را علیه تهدیدات مشترک شکل داده‌اند (Atlantic Council).
• در جبهه شمالی، روابط جمهوری آذربایجان و اسرائیل عمیق‌تر شده است. باکو اکنون اسرائیل را به عنوان یک شریک کلیدی امنیتی و تأمین‌کننده عمده تسلیحات می‌بیند، موضوعی که به تنش‌ها میان آذربایجان و ترکیه دامن زده است (Haaretz).
• در سطح دیپلماتیک، احزاب اپوزیسیون کرد (از جمله PDK-I، PJAK، Komala و PAK) اعلام کرده‌اند که ایده جدایی‌طلبی یک‌جانبه را کنار گذاشته و آماده همکاری با نیروهای خارجی از جمله اسرائیل و آمریکا برای تغییرات دموکراتیک در ایران هستند (The Jerusalem Post).
• امارات متحده عربی در تلاش است تا توازن ظریفی را حفظ کند؛ از یک سو به دنبال بهره‌مندی از فناوری و چتر اطلاعاتی اسرائیل است و از سوی دیگر می‌کوشد از رویارویی مستقیم و انتقام‌جویی ایران در امان بماند (The Jerusalem Post).

ابعاد نظامی

• استقرار سامانه‌های پدافندی پیشرفته اسرائیل، از جمله گنبد آهنین و سیستم‌های نظارتی مانند Spectro در امارات، نشان‌دهنده بالاترین سطح همکاری نظامی دو کشور است (Royal United Services Institute).
• در خصوص حملات موشکی و پهپادی به امارات در جریان جنگ اخیر، حملات متعددی از سوی منابع مختلف ادعا شده است، اما برآورد عددی مستقلی از تعداد دقیق پرتابه‌ها منتشر نشده است و برای حفظ دقت و شفافیت گزارش، از ذکر اعداد تأییدنشده خودداری می‌شود.
• رقابت بر سر کنترل حریم هوایی و امنیتی سوریه به شدت افزایش یافته است. حملات اسرائیل به زیرساخت‌های نظامی در سوریه، مستقیماً با تلاش‌های ترکیه برای ایجاد یک منطقه حائل و انحصار امنیتی در این کشور در تضاد است (JINSA).

ابعاد اقتصادی

• همکاری‌های دفاعی-تجاری میان امارات و اسرائیل رشد چشمگیری داشته است. در فوریه ۲۰۲۶، توافقی میان شرکت‌های EDGE و EM&E برای ایجاد یک سرمایه‌گذاری مشترک در امارات امضا شد که ارزش خط لوله تجاری آن حدود ۱.۵ میلیارد دلار برآورد شده است (Royal United Services Institute).
• ابتکار عمل Pax Silica به رهبری ایالات متحده، با حضور امارات، اسرائیل و قطر، در حال ایجاد یک ائتلاف جهانی پیرامون زیرساخت‌های هوش مصنوعی و زنجیره‌های تأمین است که ابعاد اقتصادی و امنیتی را در هم می‌آمیزد (Mero).
• در خصوص حجم کلی صادرات دفاعی اسرائیل یا خسارات اقتصادی ناشی از جنگ، برآورد عددی مستقلی منتشر نشده است و برای حفظ شفافیت، هیچ عدد غیرمستندی ارائه نمی‌شود.

ابعاد بشردوستانه

• درگیری‌های نظامی اخیر در منطقه، به ویژه در مناطق مرزی و کردنشین، پیامدهای انسانی به همراه داشته است.
• خسارت و تلفات قابل‌توجهی در میان غیرنظامیان و نظامیان گزارش شده است، اما برآورد عددی مستقلی از تعداد دقیق کشته‌شدگان یا مجروحان منتشر نشده است و برای حفظ دقت و شفافیت، هیچ عدد غیرمستندی ارائه نمی‌شود.

واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

• شکل‌گیری گروه موسوم به R4 (عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان و مصر) و امضای پیمان دفاعی مکه، نشان‌دهنده تلاش قدرت‌های سنتی منطقه برای ایجاد یک وزنه تعادل در برابر نفوذ فزاینده ایران و همچنین ائتلاف‌های غیررسمی اسرائیل است (Atlantic Council).
• ایالات متحده آمریکا با فروش تسلیحات و حمایت‌های دیپلماتیک، نقش محوری در تقویت شرکای خود ایفا می‌کند، اما همزمان با چالش مدیریت رقابت‌های درون‌گروهی متحدانش (مانند رقابت عربستان و امارات، یا تنش‌های ترکیه و اسرائیل) مواجه است (Mero).
• جمهوری آذربایجان با وجود تعمیق روابط استراتژیک با اسرائیل، تلاش می‌کند نقش ژئوپلیتیک خود را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای مستقل تثبیت کند (BESA Center).

سناریوهای هفته‌های آینده

• 🟢 کاهش تنش‌ها از طریق ابتکارات اقتصادی (احتمال متوسط): توسعه پروژه‌هایی مانند Pax Silica ممکن است کشورهای منطقه را به سمت همکاری‌های تکنولوژیک و کاهش برخوردهای نظامی سوق دهد.
• 🟡 تداوم «هم‌سویی ماژولار» و جنگ سایه (احتمال بالا): انتظار می‌رود اسرائیل و امارات به همکاری‌های امنیتی غیررسمی خود ادامه دهند، در حالی که حملات محدود و نیابتی در جبهه‌های سوریه و مرزهای شمالی ایران حفظ خواهد شد.
• 🔴 تشدید درگیری‌های نظامی مستقیم (احتمال پایین): با توجه به تمایل کشورهای حاشیه خلیج فارس برای جلوگیری از آسیب به زیرساخت‌های اقتصادی‌شان، احتمال ورود به یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای در کوتاه‌مدت ضعیف ارزیابی می‌شود.

مواردی که باید زیر نظر داشت

• تحولات مربوط به استقرار دائمی یا موقت سامانه‌های پدافندی اسرائیل در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس.
• واکنش‌های عملی ترکیه به حملات هوایی اسرائیل در سوریه و تأثیر آن بر روابط آنکارا-تل‌آویو.
• سطح همکاری‌های اطلاعاتی میان جمهوری آذربایجان و اسرائیل و واکنش‌های احتمالی تهران به این تحرکات در مرزهای شمالی.